Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen: tegenstrijdig belang

De Wet Bestuur en Toezicht Rechtspersonen (“WBTR”) treedt op 1 juli 2021 in werking. Vanaf dan gelden duidelijkere regels omtrent de taken en verantwoordelijkheden van de bestuurders en commissarissen van verenigingen, stichtingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen. Zo komen er nieuwe regels over het tegenstrijdig belang. Dat staat centraal in deze blog.

Doel WBTR

De WTBR beoogt de kwaliteit van het bestuur en toezicht bij verenigingen, stichtingen, coöperaties en onderlinge waarborgmaatschappijen te verbeteren en de wettelijke regeling  voor bestuurders en commissarissen van alle rechtspersonen gelijk te trekken.

De WBTR bevat om die reden -kort gezegd- i) de uitgangspunten die bestuurders en commissarissen bij de vervulling van hun taak in acht moeten nemen, te weten het belang van de rechtspersoon en de daarmee verbonden onderneming of organisatie; ii) de positie van bestuurders en commissarissen met een tegenstrijdig belang; iii) de regels over aansprakelijkheid van bestuurders en commissarissen; iv) de regeling voor ontslag van een stichtingsbestuurder door de rechter en (v) een statutaire belet- en ontstentenisregeling voor bestuurders en commissarissen.

Nieuwe tegenstrijdig belang regeling

Voor de vereniging, coöperatie en onderlinge waarborgmaatschappij wordt per 1 juli 2021 dezelfde wettelijke tegenstrijdig belang regeling ingevoerd als die voor de NV en BV geldt. Deze regeling houdt in dat een bestuurder of commissaris niet deelneemt aan de beraadslaging en besluitvorming indien de desbetreffende functionaris een direct of indirect persoonlijk belang heeft dat strijdig is met het belang van de rechtspersoon en de daarmee verbonden onderneming of organisatie.

Aanvullend geldt de regel dat in het geval geen bestuursbesluit kan worden genomen door een tegenstrijdig belang van de enige dan wel alle bestuurders, de raad van commissarissen het besluit neemt. Indien er geen raad van commissarissen is ingesteld, of geen besluit kan worden genomen door de raad van commissarissen door het tegenstrijdig belang van de enige dan wel alle commissarissen, dan neemt de algemene vergadering het besluit.

De stichting

Voor de stichting gaat een soortgelijke tegenstrijdig belangregeling gelden, maar de laatste regel gaat niet op omdat een stichting geen algemene vergadering heeft. En als er geen raad van commissarissen is ingesteld bij de stichting, blijft in geval van tegenstijdig belang het bestuur toch bevoegd om het besluit te nemen. Het bestuur moet dan wel de overwegingen die ten grondslag liggen aan het besluit schriftelijk vastleggen. De vraag is in hoeverre een statutaire afwijking van de regeling mogelijk is bij een stichting. In het algemeen wordt er van uit gegaan dat afgeweken kan worden van de eis van schriftelijke vastlegging van het bestuursbesluit. Het is echter nog onduidelijk of andere afwijkingen ook zijn toegestaan.

Gevolgen voor besluitvorming

De nieuwe tegenstrijdig belang regeling heeft gevolgen voor de besluitvorming en niet (meer) voor de vertegenwoordiging namens de rechtspersoon. Neemt een bestuurder of commissaris na de inwerkingtreding van de WBTR toch deel aan de beraadslaging of besluitvorming over het bepaalde onderwerp waarbij hij een tegenstrijdig belang heeft dan is het besluit vernietigbaar. Dat betekent dat een belanghebbende bij de rechter kan vorderen dat het besluit wordt vernietigd zodat het besluit niet meer geldig is. Het besluit is immers genomen in strijd met de wettelijke en statutaire bepalingen die het tot stand komen van besluiten regelen.

De nieuwe tegenstrijdig belangregeling kan ook tot gevolg hebben dat besluitvorming niet meer mogelijk is omdat vanwege tegenstrijdig belang van bijvoorbeeld één of meer bestuurders het vereiste aantal bestuurders dat aanwezig moet zijn bij het nemen van het besluit of de vereiste meerderheidseis niet meer kan worden gehaald.

Let op de statuten (en reglementen)

Na de inwerkingtreding van de WBTR kan geen beroep meer worden gedaan op statutaire bepalingen die de huidige tegenstrijdig belang regeling bevatten. Om onduidelijkheden te voorkomen is het dan ook aan te bevelen om de statuten conform de nieuwe regeling te wijzigen. Ook is het raadzaam om de bestuursreglementen en reglementen van de raad van commissarissen te checken en aan te passen.

Tot slot

De inwerkingtreding van de WBTR lijkt ver weg, maar dat is het niet. Wees voorbereid!

Heeft u hierbij advies nodig of heeft u vragen? Aarzel dan niet om contact op te nemen met marjan.koelemeijer@kienhuishoving.nl of met één van de andere ondernemingsrechtadvocaten.