Geneeskundige behandelingsovereenkomst beëindigen; wanneer mag dat?

Cliënten kunnen eenvoudig een geneeskundige behandelingsovereenkomst met de zorginstelling of zorgverlener opzeggen. Andersom geldt dat niet. Zorginstellingen en zorgverleners kunnen slechts onder bepaalde voorwaarden en omstandigheden de geneeskundige behandelingsovereenkomst met een cliënt beëindigen. Onder welke voorwaarden en omstandigheden dat is toegestaan, wordt hierna verder toegelicht.

Rechtbank Limburg

Aanleiding is een uitspraak van de Rechtbank Limburg d.d. 23 maart jl. Een 20-jarige cliënt is opgenomen in een hostel van een GGZ-instelling. Op 25 januari 2021 mishandelt de cliënt een zorgmedewerker, die daardoor arbeidsongeschikt raakt. De zorginstelling geeft naar aanleiding daarvan de cliënt een time-out en stuurt hem naar huis. Op 28 januari 2021 besluit de zorginstelling vervolgens, na teamoverleg, dat de cliënt niet meer terug kan keren vanwege de impact van het geweldsincident op het team en de andere cliënten, in samenhang met het gebrek aan overeenstemming over het behandelplan. Aan de cliënt wordt in eerste instantie als alternatief intensieve behandeling thuis aangeboden en nadien opname op een andere afdeling binnen de zorginstelling. Dit laatste gecombineerd met het inroepen van externe expertise over het vervolgbeleid. Wel zijn dus andere vormen van ondersteuning aangeboden door de zorginstelling. De cliënt weigert echter om de voor opname op de andere afdeling vereiste behandelingsovereenkomst te tekenen. De cliënt eist, dat de zorginstelling de cliënt weer toelaat tot het hostel totdat elders een passende blek beschikbaar is.

De rechtbank overweegt, overeenkomstig artikel 7:460 Burgerlijk Wetboek (BW), dat een geneeskundige behandelingsovereenkomst, behoudens gewichtige redenen, niet eenzijdig kan worden opgezegd door de zorginstelling. Naar het oordeel van de rechter heeft de zorginstelling aannemelijk gemaakt, dat er gewichtige redenen zijn voor de eenzijdige beëindiging van de klinische opname. Gezien de impact van het geweldsincident acht de rechter het aannemelijk, dat het zowel in het belang van de andere cliënten als van het personeel het niet wenselijk is, dat de cliënt terugkeert naar het hostel. Dit belang weegt zwaarder, dan het belang van de cliënt. Daarbij weegt ook mee, dat overeenstemming over de behandeling al langere tijd ontbrak. Verder oordeelt de voorzieningenrechter, dat de zorginstelling, gelet op het onverwachte karakter en de impact van het incident, de vereiste zorgvuldigheid bij de eenzijdige beëindiging in acht heeft genomen door andere behandelingen en opvang aan te bieden. De vordering van de cliënt, om weer toegelaten te worden tot het hostel van de zorginstelling, is afgewezen.

KNMG-richtlijn

De wet, artikel 7:460 BW, bepaalt, dat het opzeggen van de geneeskundige behandelingsovereenkomst alleen kan, als sprake is van ‘gewichtige redenen’. In de KNMG-richtlijn ‘Niet-aangaan of beëindiging van de geneeskundige behandelingsovereenkomst' is uiteengezet wanneer gewichtige redenen zich (onder meer) voordoen. De richtlijn benoemt de navolgende situaties:

  • De cliënt komt essentiële plichten en/of regels niet na, ook niet na herhaaldelijk (schriftelijk) aandringen of waarschuwen door de zorginstelling en/of de zorgverlener;
  • Door toedoen van naasten van de cliënt ontstaan ernstige spanningen met de zorgverleners waardoor voortzetting van zorgvuldige behandeling en verzorging van de cliënt ernstig wordt bemoeilijkt. Extra voorzichtigheid is hier geboden;
  • Om organisatorische en/of budgettaire redenen of vanwege de zorgbehoefte van de cliënt, kan niet langer verantwoorde zorg worden gegarandeerd;
  • Wijzigen of vervallen van de indicatie (voor opname en behandeling) van de cliënt.

Naast het bestaan van een gewichtige reden, kan een zorginstelling een geneeskundige behandelingsovereenkomst alleen beëindigen met inachtneming van een aantal zorgvuldigheidseisen. Zo zal de zorginstelling, uiteraard wel afhankelijk van de situatie, herhaaldelijk moeten waarschuwen en onderzoeken of herstel van de relatie mogelijk is. Daarnaast zal de cliënt tijdig over het besluit moeten worden geïnformeerd. Voorts dient een redelijke termijn te worden aangehouden voordat de overeenkomst daadwerkelijk wordt beëindigd. Bovendien moet de noodzakelijk zorg tot de daadwerkelijke beëindiging blijven worden verleend.

Conclusie

Conclusie van de KNMG-richtlijn en de rechtspraak is, dat niet snel wordt aangenomen dat sprake is van gewichtige redenen op grond waarvan de opzegging van een geneeskundige behandelingsovereenkomst gerechtvaardigd is. Slechts in een aantal gevallen, zoals in de kwestie Rechtbank Limburg van 23 maart jl., is een zogenoemde gewichtige reden aanwezig geacht. Bovendien zal de zorginstelling, indien van mening dat er sprake is van een gewichtige reden, aan allerlei zorgvuldigheidseisen moeten voldoen vóór dat de overeenkomst ook daadwerkelijk kan worden opgezegd. Waakzaamheid en terughoudendheid voor een zorgvuldige afweging is geboden. Een goede dossieropbouw kan daarbij behulpzaam zijn.

Mocht u naar aanleiding van bovenstaande nog vragen hebben, neemt u gerust contact op met Astrid Kiewiet.