Een nieuwe ondernemingsvorm: de maatschappelijke BV

Het kabinet wil ondernemingen met een maatschappelijke doelstelling erkenning geven door een nieuwe rechtsvorm in te voeren, de zogenoemde maatschappelijke BV (ook wel de BVm). Recent is hiertoe een aanzet voor een wettelijke regeling gedaan. Deze aanzet wordt in dit artikel besproken.

De gedachte achter de maatschappelijke BV

Voor bedrijven met een maatschappelijk doel kan een keuze voor een rechtsvorm lastig zijn. Voor het opzetten van een stichting worden te veel commerciële activiteiten verricht en de stichtingsvorm maakt het lastig om winst uit te keren. De BV wordt daarentegen vaak gezien als een puur zakelijke organisatie en dit beeld past niet bij het beeld dat dergelijke bedrijven willen uitstralen. Om deze bedrijven meer erkenning te geven, is het kabinet voornemens om een maatschappelijke BV te introduceren.

Met behulp van een wettelijke regeling krijgen deze bedrijven de mogelijkheid de BVm-status te gebruiken om een betere gemeenschappelijke (h)erkenning in de maatschappij te verkrijgen. Voor financiers, klanten en anderen is het eenvoudig te zien of zij van doen hebben met een bedrijf die het maatschappelijke doel voorop stelt (moet stellen). 

Wat is een maatschappelijke BV

Het wetsvoorstel ziet enkel op besloten vennootschappen met beperkte aansprakelijkheid, de BV’s dus. Wanneer de ‘BVm-wet’ op de BV van toepassing is, dan mag de desbetreffende BV in zijn handelsnaam de toevoeging ‘met maatschappelijk doel’ gebruiken. Een BV kwalificeert als een BVm op het moment dat:

  1. De bestuurders bij de notaris hebben verklaard dat zij wensen dat de ‘BVm-wet’ op de BV van toepassing is;
  2. De statuten in lijn zijn met de eisen die in de ‘BVm-wet’ staan;
  3. De notaris verklaart dat aan de eerste twee eisen is voldaan. Daarbij is dus een belangrijke rol weggelegd voor de notaris om te beoordelen of een BV ook daadwerkelijk een maatschappelijke BV is.

De BVm dient in de statuten op te nemen dat zij een maatschappelijk belang nastreeft of bevordert.

Wat is een maatschappelijk belang?

In het wetsvoorstel worden een veertiental onderwerpen als maatschappelijk belang beschouwd. Hieronder vallen onder meer onderwijs, gezondheidszorg en arbeidsmarktparticipatie.[1] In het wetsvoorstel is gekozen voor gespecificeerde onderwerpen, zodat duidelijk is wanneer er sprake is van een maatschappelijk belang. Daarbij wordt bij de doelafbakening van een maatschappelijke BV aansluiting gezocht bij de doelomschrijving om te kwalificeren als Algemeen Nut Beogende Instelling (hierna: ANBI). De eerste eis die wordt gesteld is dus dat de BV een van de gekwalificeerde maatschappelijke belangen nastreeft. Het maatschappelijk belang mag niet slechts een bijkomstige activiteit zijn van de BV.

De BV moet daarbij rechtstreeks gericht zijn op het maatschappelijk belang. Het maatschappelijk belang mag daarmee niet slechts een bijkomstig effect zijn van de BV.

Beperken winstbestemming en vaststelling uitkeringen

Naast het maatschappelijk belang wordt ook gekeken naar de winstbestemming en de vaststelling van uitkeringen van de BV. Zoals u wellicht weet zijn de aandeelhouders van een BV, na de goedkeuring en toets van het bestuur (uitkeringstoets), bevoegd tot het doen van uitkeringen. Voor de BVm wordt een extra toets toegevoegd. De aandeelhouders dienen bij het bestemmen van de winst en het doen van uitkeringen de verwezenlijking of bevordering van het maatschappelijk doel voorop te stellen.  

Hieronder wordt verstaan dat de meeste winst terug dient te vloeien naar de BV ten behoeve van het maatschappelijk belang. Voorbeelden die worden genoemd zijn uitbreiding van de onderneming of vervangingsinvesteringen. Als aandeelhouder van een BVm is dit dan ook iets om in het achterhoofd te houden. De financiële beloning is wellicht minder groot.

Tevens wordt een tweede toets voor het bestuur ingebouwd: wanneer het bestuur ‘meer dan gerede twijfel heeft of behoort te hebben dat die uitkering de BVm belemmert het maatschappelijk doel voorop te stellen’, kan zij de voorgenomen uitkering weigeren.

Verslaglegging

Iedere BVm dient elk jaar een maatschappelijk jaarverslag op te stellen. Dit jaarverslag moet 7 jaar openbaar toegankelijk zijn. De achtergrond hiervan is dat inzicht wordt verschaft in de gerealiseerde maatschappelijke waarde. Grotere BVm’s krijgen daarnaast de verplichting om in het bestuursverslag onder meer in te gaan op de maatschappelijke waarde.

Overschot bij ontbinding

Tot slot dient de BVm in haar statuten vast te leggen dat een eventueel overschot bij ontbinding toekomt aan een andere BVm of een rechtspersoon met een ideële of sociale doelstelling.

Sanctie voeren handelsnaam

Om de maatschappelijke BV te beschermen, bestaan er verschillende manieren waarop het voeren van deze naam kan worden bestraft indien de BV niet kwalificeert als maatschappelijk.

Allereerst wordt de naamvoering in strijd met de Handelsnaamwet geacht. Een belanghebbende kan ik dat geval de rechter verzoeken de naam te wijzigen. Daarnaast kan een geldboete worden opgelegd. Tevens kan een beroep worden gedaan op bedrog of misleidende handelspraktijken. Ten slotte kan de rechter verzocht worden om de BV te ontbinden. Deze situatie zal zich in de praktijk echter niet vaak voordoen.

Verschil stichting en BVm

Hoewel de BVm veel weg heeft van een stichting, zijn er wel degelijk verschillen. Een stichting verwerft vaak financiële middelen door middel van giften, contributies en/of subsidies. Anders gezegd is het vermogen van een stichting vaak afkomstig van derden. Een BVm levert een product of dienst op basis van een zelfstandig verdienmodel. De BVm drijft een eigen onderneming en verwerft eigen inkomsten. Kanttekening hierbij is wel dat het verdienmodel niet op de eerste plaats mag staan, maar het maatschappelijk belang. Daarbij is een wezenlijk kenmerk van de BV dat de BV aandeelhouders kent, en aan dit aandeelhouderschap het winstrecht en de uitkering daarvan wordt gekoppeld. De stichting kent daarentegen een uitdrukkelijk uitkeringsverbod, tenzij deze uitkeringen een ideële of sociale strekking hebben.

Verschil ANBI en BVm

Hoewel wellicht verwarring kan ontstaan over de ANBI-regeling en de BVm-regeling, is de ANBI-regeling een regeling met een volledig andere achtergrond en een ander doel. De ANBI-regeling ziet enkel op bepaalde rechtsvormen waarvan de BV is uitgesloten. Tevens is de regeling van de ANBI een fiscaalrechtelijke regeling: wanneer een instelling kwalificeert als ANBI heeft deze instelling een aantal fiscale voordelen. Om als ANBI te kwalificeren, gelden wezenlijk andere voorwaarden dan die voor de BVm zullen gelden. Een BVm is als vennootschap met een in aandelen verdeeld kapitaal uitgesloten van de ANBI-status.

De volgende stappen

De aanzet voor de wettelijke regeling is nu open voor internetconsultatie. Via deze internetconsultatie kunnen burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties kennisnemen van het wetsvoorstel en hier hun ideeën op loslaten. De internetconsultatie sluit 30 april 2021. Nadien zal de wetgever de ideeën en kritieken behandelen. Vanzelfsprekend houd ik u op de hoogte over de ontwikkelingen.

Voor meer informatie kunt u contact met mij opnemen. Klik hier voor mijn contactgegevens.



[1] Welzijn; cultuur; onderwijs, wetenschap en onderzoek; bescherming van natuur en milieu, daaronder begrepen bevordering van duurzaamheid; gezondheidszorg; jeugd- en ouderenzorg; ontwikkelingssamenwerking; dierenwelzijn; religie, levensbeschouwing en spiritualiteit; de bevordering van de democratische rechtsorde; volkshuisvesting; mensenrechten; arbeidsmarktparticipatie; een combinatie van bovengenoemde doelen.