De nieuwe coronaregels: gevolgen voor werkgevers

Wat zijn de gevolgen van de nieuwste coronaregels voor werkgevers? Werkgevers moeten door de nieuwe maatregelen op meerdere risico’s alert zijn. Zij kunnen namelijk aansprakelijk worden gesteld indien een werknemer ‘coronaziek’ wordt of (letsel)schade lijdt tijdens het (thuis)werk.

Met de persconferentie van dinsdag 2 november heeft het demissionair kabinet laten weten dat er nieuwe maatregelen gelden ter bestrijding van de verdere verspreiding van het coronavirus.

Onderdeel hiervan is de aanscherping van het thuiswerkadvies naar ‘werk minstens de helft van de werktijd thuis’. Thuiswerken is namelijk een wijze waarop het aantal contactmomenten wordt verminderd, o.m. in het openbaar vervoer, maar uiteraard ook op de werkvloer. Een andere maatregel is de verplichting om een mondkapje te dragen op alle publieke locaties waar geen coronatoegangsbewijzen gebruikt worden. Denk aan supermarkten, winkels en bij de uitvoering van contactberoepen (o.a. bij de kapper of fysiotherapie). Verder wordt een coronatoegangsbewijs op meer plekken vereist, zoals voor zakelijke evenementen, beurzen en congressen. Eenieder die een dergelijke locatie bezoekt, is verplicht om een persoonlijke corona QR-code én een geldig ID-bewijs te tonen.

Belangrijke gevolgen van de nieuwste coronaregels voor werkgevers worden hieronder nader omschreven.

Regels op de werkvloer

Voorop staat dat werkgevers nog meer dan voorheen aandacht moeten schenken aan de naleving van hun bijzondere rechten en verplichtingen. Werkgevers kunnen daarbij denken aan het volgende:

  • Coronapas – Werkgevers mogen een werknemer (nog) niet verplichten te beschikken over een coronatoegangsbewijs (art. 58ra lid 8 Wet publieke gezondheid). Een werkgever die zijn personeel de toegang tot de werkvloer weigert omdat een werknemer zijn corona QR-code niet wil laten zien, moet het loon van die werknemers doorbetalen (art. 7:628 BW).

NB. Het kabinet onderzoekt op dit moment de mogelijkheden om werknemers in bepaalde sectoren, zoals de zorg en de horeca, te verplichten om een corona QR-code te laten zien waaruit blijkt dat een werknemer ofwel gevaccineerd, genezen dan wel (binnen 24 uur negatief) getest is op het coronavirus. Op vrijdag 12 november a.s. wordt hierover meer duidelijk.

  • Vaccinatie – Een werknemer kan niet worden verplicht zich te vaccineren, noch om te vertellen of hij is gevaccineerd. Een werkgever mag wel vragen of een werknemer is gevaccineerd, maar er is (nog) geen verplichting tot antwoorden. Een werkgever mag ook geen dwang of drang toepassen in dit kader. Een werkgever mag in beginsel ook geen arbeidsrechtelijke maatregelen verbinden aan het feit dat een werknemer niet is ingeënt.
  • Testen – Een werkgever mag zijn werknemers niet zelf testen, maar zijn werknemers wel wijzen op de gang naar een (bedrijfs)arts. Werknemers kunnen van die mogelijkheid gebruik maken. Een (bedrijfs)arts kan het personeel (laten) testen op besmetting met het coronavirus. 
  • Mondkapje – Een mondkapje is per zaterdag 6 november a.s. verplicht voor werknemers die o.a. werken in voor publiek toegankelijke gebouwen en overdekte gebieden waar geen coronatoegangsbewijs wordt gebruikt. Een mondkapje is in zijn algemeenheid (nog) niet verplicht voor alle werknemers op de werkvloer.
  • Temperaturen – De lichaamstemperatuur meten van een werknemer (als toegangscontrole) mag in beginsel niet, tenzij de werknemer in vrijheid zijn toestemming hiervoor geeft, of – kort gezegd – indien:
  1. de gegevens over de temperatuur van de werknemer niet worden opgenomen in een bestand;
  2. de meting niet geautomatiseerd plaatsvindt (bv. bij een warmtecamera); en
  3. de verwerking geen ‘geautomatiseerd gevolg’ heeft (bv. het verlenen van automatisch toegang).
  • 1 ½ meter – Er bestaat geen verplichte ‘1 ½ meter-maatregel’ meer, maar het kabinet heeft duidelijk gemaakt dat zij dringend adviseert om voldoende afstand van elkaar te houden.

De nieuwer coronamaatregelen hebben ook gevolgen voor de verplichting van werkgevers om het werk voor haar werknemers zodanig in te richten dat hun veiligheid en gezondheid zo goed mogelijk is beschermd. Dit hangt samen met de Arbeidsomstandighedenwet en –regelgeving.

Arbeidsomstandigheden

Onlangs is het Arbobesluit gewijzigd met tijdelijke aanvullende vereisten in verband met de bestrijding van het coronavirus. Het nieuwe art. 3.2a Arbobesluit is specifiek toegesneden op het voorkomen of beperken van de besmetting van werknemers, veroorzaakt door het coronavirus, of een directe dreiging daarvan. Wat de te nemen maatregelen of voorzieningen zijn ter bestrijding van corona, hangt af van hetgeen voor de arbeidsplaatsen bij werkgever noodzakelijk wordt geacht voor de bescherming van haar werknemers. Daartoe is van belang dat de risico’s op de arbeidsplaats worden geïnventariseerd, mede door het opstellen van een Risico-inventarisatie & -evaluatie (‘RI&E’) voor het beheersen van de risico’s.

Bij het nemen van maatregelen en het treffen van voorzieningen door werkgevers, moet ook een arbeidshygiënische strategie worden toegepast. In het licht van het vormgeven van een dergelijke strategie geldt dat onder de noodzakelijke maatregelen en voorzieningen in ieder geval behoren:

  • het in acht nemen van voldoende hygiënische voorzieningen. Denk aan het gebruik van desinfecterende gel en aanwijzingsborden;
  • het geven van doeltreffende voorlichting en onderricht aan werknemers over de bestrijding van corona op de arbeidsplaats; en
  • het houden van adequaat toezicht op de naleving van de  noodzakelijke maatregelen en voorzieningen.

Welke maatregelen of voorzieningen een werkgever in dat kader moet treffen is, zoals gezegd, afhankelijk van de situatie. Dit hangt samen met de risico’s en wat concreet in de praktijk nodig is om de werknemers tijdens hun werk goed te beschermen. Een werkgever is in ieder geval verplicht om middelen ter beschikking te stellen waarmee werknemers besmetting voorkomen. Daar kan onder worden verstaan dat – voor zover mogelijk – 1 ½ meter afstand wordt gehouden op de werkvloer, het aanmoedigen van handen wassen, voorkomen dat handen worden geschud, het vermijden van drukte en regels delen voor wat te doen bij (symptomen van) het coronavirus. Ook kan gedacht worden aan het plaatsen van schermen, het aangeven van looproutes, het beperken van het aantal mensen op de arbeidsplaats, het ventileren van ruimten, het ontsmetten van de arbeidsplaats, het ontsmetten van gereedschappen, het dragen van gelaatsbescherming of het dragen van mondkapjes op de werkvloer. 

Thuiswerken

Vanaf 3 november 2021 geldt het advies van de overheid om minstens de helft van de werktijd thuis te werken. Hoewel dit voor zorgmedewerkers, leerkrachten of productiemedewerkers in de regel niet eenvoudig mogelijk is, zullen steeds meer ondernemers dit advies opvolgen en werken volgens een ‘hybride systeem’. Werkgevers moeten bijgevolg wel voldoen aan hun zorgplicht en enige (letsel)schade van hun werknemers tijdens de uitoefening van hun werk vermijden.

Zo dienen werkgevers zorg te dragen voor de inrichting van een ergonomische werkplek thuis. Dat kan niet louter aan de werknemer worden overgelaten. Er is namelijk sprake van een voortdurende zorgplicht. Een aantal verplichtingen van werkgevers inzake thuiswerken is:

  1. Werknemers regelmatig en actief informeren over gezond werken en de inrichting van de werkplek, bijvoorbeeld door middel van een beeldschermwerkinstructie, instructiefilmpjes en een infographic. Let op: een eenmalige (beeldschermwerk) instructie is niet voldoende.
  2. Zorgen voor een arbeidsomstandighedenbeleid om de psychosociale arbeidsbelasting (o.a. werkdruk) te beperken.
  3. Het controleren van de werkplek thuis – uiteraard met toestemming van de werknemer.  Werkgevers kunnen er ook aan denken om foto- en/of filmmateriaal van de werkplek thuis te controleren. Controle kan in bepaalde gevallen ook plaatsvinden door periodiek een door de werknemer in te vullen en te ondertekenen checklist te verstrekken, waarin de verschillende onderdelen van een ergonomische werkplek zijn opgenomen.
  4. Specifiek aandacht schenken in de RI&E aan de fysieke en psychische belasting van de thuiswerkende werknemer. Denk aan een beschrijving van de gevaren en de risico-beperkende maatregelen, alsook de risico's voor deze bijzondere categorie van werknemers.

 

Verder geldt dat het aan te bevelen is om zicht te hebben op de uitvoering van de werkzaamheden door een werknemer tijdens het thuiswerken. Werknemers moeten tegelijkertijd hun werkgever in de gelegenheid stellen dit te controleren. Dit kan door regelmatig in gesprek te gaan met de werknemer via beeldbellen of een andere digitale weg. Is een werknemer niet in staat om thuis een geschikte werkplek te maken? Bespreek in dat geval met de werknemer over wat nodig is om thuis een gezonde en veilige werkplek te creëren en faciliteer hem/haar hierin. Benoem suggesties en bekijk eventueel of aanpassing van de werkzaamheden nodig is. Als dit niet afdoende mogelijk is, dan kan een werkgever eventueel maatwerkafspraken op locatie maken.

Tot slot

Die nieuwe maatregelen zullen op 12 november a.s. worden beoordeeld door het demissionaire kabinet. Het is mogelijk dat de maatregelen worden aangescherpt en dat werkgevers meer verantwoordelijkheden opgelegd krijgen om het coronavirus te bestrijden. Een heet hangijzer is het verplicht stellen van een corona QR-code voor toegang tot het werk in het licht van het nationale gezondheidsbelang. Voor een dergelijke verplichting is een wetswijziging nodig. Een ander mogelijk probleem is het verplicht thuiswerken voor personeel dat niet een corona QR-code kan overleggen maar wel fysiek aanwezig moet zijn op de werkvloer. Geldt straks ook voor hen dat werkgevers hun loon moeten doorbetalen (en, zo ja, voor hoelang)?

Heeft u vragen  hierover en kunnen wij u daarbij helpen? Neem dan contact op met Christian Mutlu (tel. 088 - 480 4024 of per mail: christian.mutlu@kienhuishoving.nl ).